اخبار

گامی مؤثر در سلامت نوزادان: غربالگری شنوایی

سلامت شنوایی یکی از ارکان اساسی رشد طبیعی کودکان است؛ عاملی که نقش تعیین‌کننده‌ای در شکل‌گیری گفتار، یادگیری، تعاملات اجتماعی و حتی سلامت روانی فرد در آینده دارد. با این حال، اختلالات شنوایی در بسیاری از نوزادان در بدو تولد قابل مشاهده نیست و در صورت عدم تشخیص به‌موقع، می‌تواند پیامدهای جبران‌ناپذیری به دنبال داشته باشد. در این میان، برنامه ملی غربالگری شنوایی نوزادان در ایران به‌عنوان یکی از موفق‌ترین برنامه‌های بهداشت عمومی کشور شناخته می‌شود که توانسته است بخش قابل توجهی از نوزادان را تحت پوشش قرار دهد و آینده شنوایی و گفتاری هزاران کودک را تضمین کند.

اهمیت شنوایی در رشد کودک

شنوایی یکی از نخستین حواس فعال نوزاد پس از تولد است. کودک از طریق شنیدن صداها، کلمات و لحن گفتار اطرافیان، مهارت‌های زبانی و ارتباطی خود را شکل می‌دهد. اگر نوزادی دچار کم‌شنوایی باشد و این مشکل در ماه‌های اولیه زندگی تشخیص داده نشود، احتمال بروز مشکلات زیر افزایش می‌یابد:

• تأخیر در رشد گفتار و زبان

• ضعف در مهارت‌های ارتباطی

• مشکلات یادگیری در دوران مدرسه

• کاهش اعتمادبه‌نفس و مشکلات اجتماعی در سنین بالاتر

تحقیقات نشان داده‌اند کودکانی که کم‌شنوایی آن‌ها قبل از ۶ ماهگی تشخیص داده شده و تحت مداخله درمانی قرار گرفته‌اند، از نظر رشد زبانی تفاوت چشمگیری با کودکان عادی ندارند. این موضوع اهمیت غربالگری شنوایی را بیش از پیش روشن می‌کند.

کم‌شنوایی نوزادان؛ یک مشکل پنهان اما شایع

کم‌شنوایی مادرزادی یکی از شایع‌ترین اختلالات بدو تولد است. به‌طور میانگین، از هر هزار نوزاد زنده، ۱ تا ۳ نوزاد دچار درجاتی از کم‌شنوایی دائمی هستند. این میزان در نوزادانی که عوامل خطر مانند تولد زودرس، سابقه خانوادگی کم‌شنوایی، عفونت‌های دوران بارداری یا بستری در بخش مراقبت‌های ویژه نوزادان (NICU) دارند، بیشتر است.

نکته مهم این است که اغلب نوزادان کم‌شنوا از نظر ظاهری کاملاً سالم به نظر می‌رسند و والدین معمولاً تا ماه‌ها یا حتی سال‌ها متوجه مشکل نمی‌شوند. همین موضوع باعث می‌شود تشخیص تنها با تکیه بر علائم رفتاری، بسیار دیرهنگام انجام شود.

غربالگری شنوایی نوزادان چیست؟

غربالگری شنوایی نوزادان مجموعه‌ای از تست‌های ساده، غیرتهاجمی و بدون درد است که در روزها یا هفته‌های اول تولد انجام می‌شود. هدف این غربالگری، شناسایی سریع نوزادانی است که احتمال کم‌شنوایی دارند تا برای بررسی‌های تکمیلی و درمان به‌موقع ارجاع داده شوند.

در این غربالگری معمولاً از دو روش اصلی استفاده می‌شود:

• OAE (انتشار صوتی گوش): بررسی عملکرد سلول‌های شنوایی گوش داخلی

• ABR یا AABR: بررسی مسیر عصب شنوایی و پاسخ مغز به صدا

این تست‌ها در مدت‌زمان کوتاهی انجام می‌شوند و هیچ‌گونه خطری برای نوزاد ندارند.

برنامه ملی غربالگری شنوایی در ایران

ایران از سال‌ها پیش با همکاری وزارت بهداشت، سازمان بهزیستی کشور و مراکز درمانی، برنامه ملی غربالگری شنوایی نوزادان را به‌صورت گسترده اجرا کرده است. هدف این برنامه، پوشش حداکثری نوزادان در سراسر کشور و کاهش بار ناتوانی‌های شنوایی در جامعه است.

بر اساس گزارش‌های رسمی، امروزه بیش از ۹۵ درصد نوزادان متولدشده در ایران تحت غربالگری شنوایی قرار می‌گیرند. این میزان پوشش، ایران را در ردیف کشورهای موفق منطقه و حتی هم‌سطح با بسیاری از کشورهای توسعه‌یافته قرار داده است.

عوامل موفقیت برنامه غربالگری شنوایی در ایران

چند عامل مهم در موفقیت این برنامه نقش داشته‌اند:

۱. دسترسی گسترده به خدمات

مراکز غربالگری شنوایی در بیمارستان‌ها، زایشگاه‌ها، درمانگاه‌ها و مراکز بهزیستی در اغلب شهرها و حتی مناطق کم‌برخوردار فعال هستند. این دسترسی گسترده، امکان انجام تست برای اکثر نوزادان را فراهم کرده است.

۲. انجام غربالگری در زمان مناسب

غربالگری شنوایی معمولاً در روزهای ابتدایی تولد یا حداکثر تا یک ماهگی انجام می‌شود. این زمان‌بندی مناسب، شانس تشخیص زودهنگام را افزایش می‌دهد.

۳. نظام ارجاع مؤثر

نوزادانی که نتیجه غربالگری آن‌ها مشکوک باشد، به‌سرعت به مراکز تخصصی شنوایی‌شناسی و پزشکان گوش، حلق و بینی ارجاع داده می‌شوند تا بررسی‌های تکمیلی انجام شود.

۴. مداخله و درمان به‌موقع

در صورت تشخیص کم‌شنوایی، اقدامات درمانی مانند استفاده از سمعک، کاشت حلزون شنوایی و توانبخشی گفتار و زبان در سنین پایین آغاز می‌شود؛ اقدامی که نقش حیاتی در رشد طبیعی کودک دارد.

نقش درمانگاه‌ها در غربالگری شنوایی

درمانگاه‌ها یکی از ارکان اصلی اجرای موفق برنامه غربالگری شنوایی هستند. این مراکز با ارائه خدمات زیر نقش مهمی در ارتقای سلامت شنوایی نوزادان ایفا می‌کنند:

• اطلاع‌رسانی و آموزش والدین درباره اهمیت غربالگری

• انجام دقیق تست‌های شنوایی با تجهیزات استاندارد

• پیگیری نوزادان مشکوک و ارجاع به‌موقع

• ارائه مشاوره به خانواده‌ها درباره مراحل بعدی درمان

اعتماد خانواده‌ها به درمانگاه‌ها باعث می‌شود والدین با آرامش بیشتری این مسیر را طی کنند و از سلامت فرزند خود اطمینان یابند.

تأثیرات اجتماعی و اقتصادی غربالگری شنوایی

اجرای گسترده غربالگری شنوایی تنها یک اقدام پزشکی نیست، بلکه تأثیرات اجتماعی و اقتصادی مهمی نیز دارد:

• کاهش هزینه‌های درمانی سنگین در سنین بالاتر

• کاهش نیاز به آموزش‌های ویژه و مدارس خاص

• افزایش توانمندی ارتباطی و تحصیلی کودکان

• بهبود کیفیت زندگی فرد و خانواده

به بیان دیگر، غربالگری شنوایی یک سرمایه‌گذاری بلندمدت برای سلامت جامعه محسوب می‌شود.

توصیه‌هایی به والدین

والدین نقش کلیدی در موفقیت غربالگری شنوایی دارند. توصیه می‌شود:

• غربالگری شنوایی نوزاد را در اولین فرصت انجام دهند

• در صورت مشکوک بودن نتیجه، پیگیری‌های بعدی را به تعویق نیندازند

• به توصیه‌های متخصصان شنوایی‌شناسی و پزشکان توجه کنند

• در صورت نیاز به درمان، مداخلات را زودهنگام آغاز کنند

آگاهی و همکاری والدین می‌تواند آینده شنوایی و گفتاری کودک را تضمین کند.

جمع‌بندی

پوشش بالای غربالگری شنوایی نوزادان در ایران، نمونه‌ای موفق از یک برنامه پیشگیرانه و مبتنی بر تشخیص زودهنگام است که توانسته است از بروز بسیاری از مشکلات شنوایی و گفتاری در کودکان جلوگیری کند. این دستاورد حاصل همکاری نظام سلامت، درمانگاه‌ها و خانواده‌هاست و نقش مهمی در ارتقای کیفیت زندگی نسل آینده دارد.

درمانگاه نوید سلامت  نیز با افتخار، در راستای حفظ و ارتقای سلامت نوزادان، خدمات غربالگری شنوایی و مشاوره تخصصی را با بالاترین استانداردها ارائه می‌دهد و همواره در کنار خانواده‌ها برای تضمین آینده‌ای سالم‌تر برای کودکانشان خواهد بود.